Op verzoek van de NCT redactie dit keer een tweedelige bijdrage over het
Windows configuratiescherm. Er blijken nogal wat vragen rondom te leven.
In deze artikelen zullen we het daarom eens van dichtbij bekijken.
Eerst bespreken we de digitale drie-eenheid. Dan kijken we naar de
veelheid aan plaatsen van waar je de pc kunt afstellen. Het
configuratiescherm is namelijk niet de enige plek waar zich allerlei
instellingen verbergen. We zullen dan vaststellen wat het
configuratiescherm voor nut heeft. We doen dat aan de hand van wat
achtergrond informatie, om het configuratiescherm qua functionaliteit goed te
plaatsen. Dan bekijken we hoe je erheen navigeert, we onderzoeken het
uiterlijk van het ding zodat je weet wat belangrijk is en wat niet en tenslotte
nemen we de meest gebruikte onderdelen globaal door, zodat je weet waar je alles
kunt vinden. De volledige beschrijving van alle onderdelen in het Windows
configuratiescherm doen we echter in het tweede artikel. De bedoeling van
dit artikel is, dat je gevoel krijgt voor het totaalpakket aan
instellingsmogelijkheden van je pc die je later ooit van pas kunnen komen.
De nadruk ligt ook nu weer bij die dingen, die ons bedieningsgemak van Windows
vergroten omdat we het beeldscherm nu eenmaal met braille en /of spraak, en niet
met onze ogen waarnemen. Om het configuratiescherm in een duidelijk
verband te kunnen zien, zullen we het ook hebben over mogelijk te volgen
strategieën om een pc probleem op te sporen.
Zoals je weet heb je programma's nodig om iets zinvols met je pc te kunnen doen.
Om te kunnen tekstverwerken gebruiken velen onder ons het bekende programma Word
van Microsoft, en om bijvoorbeeld je schijven voor virussen te behoeden gebruik
je een anti-virus pakket. Programma's, ook wel "toepassingen" genoemd,
zorgen er dus voor dat je pc nuttig voor je wordt. Dat is 1.
Maar behalve programma's heb je nog iets anders nodig om je pc te laten
functioneren, namelijk het besturingssysteem. Het besturingssysteem draagt
gewoon zorg voor alles waar de programma's die je gebruikt een beroep op zouden
kunnen doen. Denk daarbij aan het aansturen van alle apparaten in en aan
je pc, zoals het kunnen uitlezen van het cd schijfje in je cd-rom speler, het
kunnen lezen en beschrijven van de harde schijf en het kunnen communiceren met
je printer, zodat je documenten kan afdrukken. Ook zorgt het
besturingssysteem voor het geluid dat uit je boksjes komt als je een MP3-bestandje op de computer afdraait, en voor de communicatie met Internet als je
een web pagina bekijkt. Ik doe maar een heel kleine greep uit het pakket
aan verantwoordelijkheden dat in handen van het besturingssysteem ligt.
Ons meest gebruikte besturingssysteem heet Windows vandaag de dag en dat zal nog
wel even zo blijven.
Windows is gewoon software, net zoals je tekstverwerker en je anti-virus pakket.
Alleen, door zijn bijzondere functie, namelijk het draaiend houden van je helee
systeem, is Windows geen normale toepassing, maar heet het een
besturingssysteem.
Dus kort: programma's, ook wel "toepassingen" genoemd, maken je computer nuttig.
Het besturingssysteem is echter als ondergrond nodig, om het hele technische
geheel naar behoren zijn werk te laten doen. En dat is dan 2: het
besturingssysteem.
Als laatste is er de hardware zelf. Hardware is alles dat je kunt aanraken
zoals je toetsenbord, de systeemkast en alles wat daar bij hoort. En dat
is dan 3: de hardware. Als nu 1 van deze 3 componenten ontbreekt, heb je
geen functioneel systeem. Er zijn honderden dingen in te stellen in en aan
je pc, dus om een beetje de weg te kennen straks is een duidelijke driedeling
heel praktisch.
Nu was het vroeger zo, dat een besturingssysteem heel duidelijk alleen precies
dat deed, wat een besturingssysteem behoort te doen. Namelijk de apparaten
in en rond je pc aansturen. Het nu verouderde besturingssysteem ms-Dos
bijvoorbeeld, paste in het begin zelfs helemaal op 1 enkel diskette schijfje.
Maar later ging Microsoft, de maker van onze besturingssystemen, daar zelf hoe
langer hoe meer echte toepassingen bij mee leveren. Er trad hoe langer hoe
meer branche vervaging op, precies zoals dat overal rondom ons eveneens gebeurt.
Was een benzine station vroeger alleen bedoeld om te tanken en haalde je de
aardappelen bij de groenteman die verder alleen fruit en groenten verkocht,
tegenwoordig kun je bij het tank station behalve benzine ook allerlei voedsel en
snoep artikelen kopen.
Zo is het ook met Windows gesteld. Behalve een puur noodzakelijk
besturingssysteem dat eigenlijk maar heel klein zou hoeven zijn, is Windows
vandaag de dag veel meer dan dat. Voor bijna alle basis taken zijn al
toepassingen met Windows meegeleverd. Zo hoef je in principe helemaal geen
losse tekstverwerker aan te schaffen, want Wordpad is een prima basis product
dat je gratis bij Windows krijgt. Een losse firewall is evenmin al nodig,
omdat er al eentje standaard bij Windows zit. Datzelfde gaat op voor
talloze andere zaken. Het gevolg van deze branche vervaging is, dat met
name Windows een heleboel gereedschappen ter beschikking stelt, die normaal
voorbehouden zouden zijn aan andere onderdelen van de drie-eenheid.
Zo is een aantal hardware instellingen dat normaal via de CMOS-schermen gedaan
moet worden, eveneens en bovendien gemakkelijker te wijzigen via Windows.
Nu heeft bijna alles in en aan je pc talloze instellingsmogelijkheden. Als
er nu iets is dat je graag aan je pc wilt veranderen, bijvoorbeeld omdat je een
probleem wilt oplossen of omdat er iets is dat je bij voorkeur gewoon anders zou
willen, dan moet je je als eerste af gaan vragen tot welk onderdeel van de
drie-eenheid die instelling zou kunnen behoren. Het totaalpakket aan
instellingsmogelijkheden is namelijk te uitgebreid om lukraak in te gaan zoeken,
in de hoop dat je de oplossing vindt.
Bedenk daarbij dat een programma (een toepassing dus) alleen verantwoordelijk is
voor zijn eigen, specifieke taak. Zo is je tekstverwerker in principe
alleen maar verantwoordelijk voor alles wat precies daarmee te maken heeft.
Om een instelling daarvan te wijzigen, moet je dus ergens binnen de
instelschermen van je tekstverwerker zijn. Je moet daarvoor het programma
starten, en dan in de vele menu's gaan zoeken waar de instellingen van het
programma zitten. De lettergrootte en het te gebruiken woordenboek van de
spellingscontrole zijn twee voorbeelden van toepassingspecifieke instellingen.
Maar ook hier krijg je te maken met branche vervaging. Om bij het
voorbeeld van de tekstverwerker te blijven: je zou zeggen dat lettertypen een
onderdeel van de tekstverwerker zijn. Maar in werkelijkheid heeft Windows
deze zelf aan boord en de tekstverwerker maakt er gewoon gebruik van.
De hardware dan, omvat veelal dingen die je d.m.v. een knopje, een schakelaartje
of een jumper moet instellen. Die zaken bevinden zich bijna altijd aan de
binnenkant van de pc, in je systeemkast. Denk er wel om, dat hardware
instellingen zaken zijn die een grondige kennis van het onderwerp vereisen en je
moet er dus niet lichtzinnig of experimenterend mee omspringen, zodat je
voorkomt dat je je machine de soep in draait. De hardware instellingen
waar geen schakelaar o.i.d. voor aanwezig zijn, maak je in de CMOS setup.
Denk hierbij aan zaken de systeem datum, de initiële instellingen voor schijven
die je bezit e.d. Ik kom hier verderop nog even op terug.
Windows zelf tenslotte, is verantwoordelijk voor de aansturing van alle
apparaten in je computer en omvat daardoor een veel groter gebied van zaken die
instelbaar zijn. Niet zo maar een paar schermen, maar een enorm, zij het
overzichtelijk, menu systeem met tientallen schermen, waarmee je de meest
relevante Windows instellingen kunt aanpassen. En dit onderdeel nu, is het
Windows configuratiescherm.
Samenvattend: elk onderdeel van de digitale drie-eenheid heeft zijn eigen
instellingen. De hardware kun je instellen aan de hand van knopjes,
schuifjes, stekkertjes en jumpers. Toepassingen hebben hun eigen
instelschermen die ook alleen maar door het binnen gaan van de toepassing zelf
te bereiken zijn, en Windows kun je instellen d.m.v. het
configuratiescherm. Het heeft weinig zin om droogjes alle instellingen
maar op te gaan sommen die er zijn. We zullen daarom aan de hand van de
praktijk een paar scenareo's bespreken, waar het configuratiescherm bij te pas
kan komen. Gaandeweg zul je zien, dat we ook in andere verrassingen
terecht zullen komen en het doel van de volgende denktochtjes is alleen om je
een basis te geven van waaruit je een pc probleem kan benaderen.
Stel, om maar ergens te beginnen, dat blijk, dat je klokje rechts onder in beeld
niet goed staat. De tijd klopt niet. De grote vraag is dan al
direct: waar kan ik dat veranderen? We gaan gewoon de drie-eenheid eens
na.
Waar heeft de instelling van de pc tijd volgens u, de lezer, iets mee te maken?
We hebben drie mogelijkheden: of de hardware, of Windows, of een toepassing.
Wel. De pc tijd heeft invloed op alle toepassingen. Het is dus niets
toepassingspecifieks. Die mogelijkheid valt dus af. Blijft over: de
hardware, of Windows. Heeft de klok te maken met de hardware? Op het
eerste gezicht zou je denken van niet. Er is immers geen klok met
zwaaiende slinger aanwezig die voor de tijd rechts onder in beeld zorgt.
Bovendien zie je de tijd alleen maar als Windows eenmaal is gestart. Het
lijkt dus een Windows instelling te zijn.
Maar nu de hamvraag. Stel dat je de pc uit zet waardoor Windows niet meer
draait en dus niets meer onthoudt. Hoe komt het dan, dat je computerklok
bij het aanzetten toch altijd de juiste tijd blijft kennen? Het overdenken
waard. Het antwoord zit in de hardware. In je systeemkast bevindt
zich het moederbord; Een verzameling elektronica die het hart van je machine
vormt. Daarin bevindt zich een chip met dezelfde functie als in een
polshorloge, die met mimimaal stroomverbruik de juiste tijd bijhoudt. Het
chipje wordt gevoed door een batterijtje, dat eveneens op het moederbord zit.
Telkens wanneer je de pc aan zet, wordt de begintijd voor de Windows klok
hiervan afgelezen. De conclusie is dus, dat de tijd in feite een hardware
aangelegenheid is.
Zoals gezegd moet je een hardware instelling waar geen knopjes o.i.d. voor
bestaan, meestal doorvoeren vanuit het CSMOS instelscherm. Soms echter,
biedt Windows een hulp programmaatje dat de taak eveneens voor je opknapt,
zonder dat je moeilijk moet gaan doen met het CMOS-instelscherm. In dit
geval gaat die vlieger ook op, want de tijd kun je wijzigen zowel in het
CMOS-scherm als ook gewoon via Windows. We kijken even naar beide methodes
en bezien de voor- en nadelen van beiden maar ik zeg je nu al, dat het via
Windows veruit het eenvoudigst is.
In de volksmond wordt dit scherm ook wel de "bios setup" genoemd. Je hoeft
hier niet vaak te zijn. Het zou te ver voeren om alle denkbare situaties
te bespreken, dus ik doe zo maar een greep om je toch een idee te geven.
Als een ingebouwd hardware onderdeel zoals de on-board geluidskaart of
printerpoort het niet doet, kan het zijn dat je die via dit scherm nog moet aan
zetten. Ook moet je hier zijn voor de opstart volgorde (de boot sequence)
van je systeem, voor het aan of uit zetten van de processor cache en andere
aanverwante zaken. Als je iets alledaags wilt veranderen, moet je hier
meestal niet zijn.
Het is een beetje een rare naam, de CMOS. CMOS, dat spel je als vier
hoofdletters C M O S achter elkaar, staat voor Complementary Metal Oxide
Semi-conductor. Tja. En daarmee weten we nog niks. De kreet
verwijst gewoon naar het chipje waar de computer de aller basaalste instellingen
van zichzelf in onthoudt, zelfs wanneer je de stekker uit het stopcontact hebt
getrokken. De CMOS chip. Een heel klein dingetje, gevoed door een
batterijtje dat een jaar of zeven mee gaat. Daarna krijgt je pc
onherroepelijk last van altzheimer lite, want hij gaat dingen vergeten.
Welke dag het is, de tijd klopt niet meer etc. Vervang je de CMOS
batterij, dan werkt alles weer naar behoren.
Om op te starten en om te kijken of er een startbare diskette, een startbare
hard disk of een startbare cd in je pc zit, is programmacode nodig.
Die opstartccode zit in de bios chip op het moederbord. Alles wat door de
bios van de pc moet worden onthouden, zit in de CMOS chip. De kreten "CMOS-scherm" en "bios setup" verwijzen dus naar hetzelfde ding: een in je pc
ingebouwd programmaatje, waarmee je zaken als datum en tijd, aangesloten
randapparaten en apparaat eigenschappen kunt instellen.
Dit CMOS-scherm is geen onderdeel van Windows. Zelfs als je alle cd-rom
spelers, floppy stations en harde schijven uit je machine haalt, dan nog kun je
het CMOS-instelscherm tevoorschijn toveren. Het is in een aantal logische
secties ingedeeld en je bedient het systeem met je toetsenbord; Niet met je
muis. Dit CMOS-scherm is een verschijnsel dat in dit verband zeker een
paar toelichtingen behoeft.
Ten eerste: we zagen al, dat het doel van dit scherm is om een aantal basale
hardware instellingen te verrichten. Nu is het zo, dat dit scherm voor ons
volledig ontoegankelijk is. Dat komt doordat wij alleen maar spraak hebben
als Windows eenmaal draait en dit schermpje werkt helemaal buiten Windows om,
waardoor wij er geen toegang toe hebben. Momenteel is daar ook echt geen
eenvoudige oplossing voor. Kom je dus tot de conclusie dat je iets in de
CMOS (ook wel bios setup genoemd) moet wijzigen, dan heb je een ziende helper
nodig.
Ten tweede: je zult moeten weten hoe je het scherm oproept. Zet je pc aan
en vraag je ziende helper om te kijken of er een van de volgende meldingen
voorbij rolt:
"Press del to enter setup", of
"press f12 for bios setup", of
"control + escape to enter system setup".
De formulering van deze meldingen kan afwijken, maar het is iets van deze
strekking. Voor elke machine is het maar de vraag met welke toets je de
systeem setup in moet komen, dus laat je hierover zorgvuldig informeren.
Zodra Windows begint met opstarten ben je te laat met het indruken van de toets
in kwestie dus je hebt niet veel tijd. Gebeurt het toch dat je te laat
bent, wacht dan rustig tot Windows er is en sluit normaal af. Zet je pc
weer aan en kijk of de melding deze keer met het oog te vangen is. Hoeveel
tijd je hebt vanaf het moment van aanzetten is moeilijk te zeggen, maar het ligt
waarschijnlijk ergens tussen de 2 en de 20 seconden. Is de toets eenmaal
gevonden en op tijd ingedrukt, dan zal Windows niet starten zoals normaal, maar
in plaats daarvan verschijnt het CMOS-instelscherm. Het is per pc
verschillend hoe dit is opgebouwd, dus vanaf dit punt ben je op je ziende helper
aangewezen.
Ten derde: als gouden regel onthoud je, dat je hier nooit iets mag veranderen
waarvan je niet begrijpt wat het doet. Zorg er tevens altijd voor dat je
bij het weer verlaten van dit scherm de juiste keuze maakt: afsluiten en de
wijzigingen die je maakte niet doorvoeren, of echt opslaan en afsluiten.
Ik wil je met klem aanraden om nooit een wijziging door te voeren als je er niet
voor 100% zeker van bent dat alleen de instellingen die je beoogde zijn
veranderd. Heb je samen zitten proberen hoe het systeem werkt, sluit dan
je testsessie af door niet op te slaan en begin opnieuw; Dit keer recht op je
doel af en alleen dat aanrakende wat noodzakelijk is.
We laten de CMOS achter ons en richten onze blik nu op de tweede methode: de
tijd aanpassen via Windows. Voor systeemspecifieke instellingen binnen
Windows bestaat het configuratiescherm. Daar binnen bevindt zich het icoon
voor de datum en de tijd van het systeem en die kunnen we op de normale Windows
manier zelf prima wijzigen.
Over de voor- en nadelen van beide methodes kunnen we kort zijn: het CMOS-scherm
is ontoegankelijk en dus heeft Windows de voorkeur. Klaar. Maar je
weet nu dat het CMOS-scherm bestaat en dat je het onder bepaalde omstandigheden
nodig hebt.
Een ander praktijkvoorbeeld dan. Stel, je hebt een scanner die het niet
meer doet. Wat doe je: duik je meteen het configuratiescherm in, lukraak
op zoek naar een oplossing, of zullen we eerst eens rustig en logisch nadenken.
Ik ga voor het laatste. Een niet functionerende scanner kan namelijk van
alles zijn. Maar waar begin je? We nemen de drie-eenheid weer als
uitgangspunt. Ten eerste de hardware. Dan kijk je naar Windows, en
ten slotte onderzoek je de toepassing waarin je de scanner gebruikt. We
gaan het gewoon eens samen na.
Wat de hardware aangaat: staat de scanner aan? Heeft ie stroom uit het
stopcontact? Zit de verbindingskabel met je pc in de juiste aansluiting
van de scanner, en met het andere eind in de juiste connector op je pc?
Heeft de scanner in jouw buurt al eerder naar behoren gewerkt? Wat is er
sindsdien met de scanner en met de pc gebeurd? Als hier niets vreemds te
ontdekken is, gaan we door naar de volgende stap.
Hoe zit het met Windows? Als je in apparaatbeheer van Windows kijkt (zie
verderop), zie je de poort waar de scanner aan hangt dan staan? Als je die
opent, rapporteert Windows dan problemen met de poort? Laten we hopen van
niet. Is dit echter wel het geval, dan weet je nu waar het probleem zit.
Maar als er geen problemen met de poort lijken te zijn waar de scanner aan
hangt, zie je de scanner zelf dan wel in apparaatbeheer? Zoja: zijn er
misschien problemen mee gevonden? Zoja, installeer dan de stuurprogramma's
voor de scanner opnieuw. Is echter ook hier niets mis, dan gaan we naar de
laatste stap.
Is de toepassing waarmee je scant op de hoogte van de scanner die jij gebruikt?
M.a.w.: als je naar de instellingen van het programma gaat, zie je daar dan jouw
scanner als actueel gebruikt apparaat staan?
Als ook dit allemaal in orde is, mag je je enigszins zorgen gaan maken.
Het kan namelijk zijn, dat de poort waar de scanner aan hangt nog aangezet moet
worden in de bios en daar heb je een ziende helper voor nodig. Ook kan het
zijn, dat een kabel niet deugt of dat de scanner zelf echt stuk is. En
wellicht kun je zelf nog wat mogelijkheden bedenken die mij nu niet te binnen
schieten.
Een derde en laatste praktijk voorbeeld dat ik nogal eens tegen kom. Op
het bureaublad mis je ineens een aantal iconen. Vroeger had je een icoon
genaamd "deze computer" maar dat is nu plots verdwenen. Ook was er een
"mijn netwerklocaties" en dat icoon is ook foetsie. En/of je prullenbak
icoontje is ineens pleiten. Je weet zeker dat ze er ooit waren, maar nu in
elk geval niet meer. Waar begin je?
Wel. Zou het een hardware probleem kunnen zijn? Nou, het verdwijnen
van de icoontjes heeft niets te maken met fysieke apparaten zoals schijven en
printers, dus dat valt in ieder geval af. Heeft het dan iets te maken met
een specifiek programma? Nee, want het gaat hier om een aantal verdwenen
icoontjes van Windows zelf en niet van een specifieke toepassing. Blijft
over: het is een Windows probleem. Goed. Waar ga je zoeken?
Windows zal wel een manier hebben om zoekgeraakte icoontjes weer terug te halen.
Maar waar? In de prullenbak misschien! Je kijkt ... en daar
staan ze niet. Waar zou je nu kunnen instellen welke iconen er op je
bureaublad moeten staan? Ik denk in het configuratiescherm van Windows,
want daar kun je alle relevante Windows instellingen doen dus deze zal er ook
wel bij zijn.
Eenmaal in het configuratiescherm zie je allerlei keuzes. Het Windows
bureaublad, waar op dit moment iets aan mankeert, heeft te maken met de manier
waarop je beeldscherm erbij staat. Laten we dus eens zien of we iets van
die strekking vinden. Het icoon dat hier in het configuratiescherm het
dichtste bij komt, heet "beeldscherminstellingen". Eens kijken
dan.
Je opent het icoon en er verschijnt een enorme dialoog met een aantal tabbladen.
Nu we de juiste dialoog gevonden hebben, moeten we het goeie tabblad nog vinden.
We hebben hier de tabbladen "thema's", "bureaublad", "vormgeving", "screensaver"
en "instellingen". Thema's zal het wel niet zijn. We hebben
problemen met ons bureaublad en dus kijken we om te beginnen maar eens in het
tabblad met precies dat opschrift: "bureaublad". We bekijken deze dialoog
en we vinden er "achtergrond", "bladeren" en een knop "bureaublad aanpassen".
Laten we daar voor de zekerheid eens kijken.
Bingo. We hebben goed gegokt, want hier staat een lijstvenster, waarmee we
alle icoontjes die je normaal op het bureaublad mag verwachten aan en uit kunt
zetten. We zien dat de icoontjes van "mijn documenten", die van "mijn
netwerklocaties" en dat van "prullenbak" inderdaad uitgevinkt staan. Alles
wat we hoeven doen is ze aan te zetten en op "OK" te klikken. Eenmaal op
het bureaublad zijn de verloren dochtertjes weer zichtbaar. Blijkbaar
hebben we onbedoeld deze icoontjes weggegooid, en op deze manier zijn ze weer
feilloos terug.
Je ziet: bij problemen is het verstandig, om eerst rustig na te denken waar het
euvel zou kunnen zitten voor je erop los gaat. Het configuratiescherm is
helaas niet de plek waar je al je computer ellende kan oplossen, omdat de kneep
ook op veel andere plaatsen kan schuilen. Wel is er heel veel te vinden
dat je van dienst zal zijn, als je eenmaal in de gaten krijgt dat het
waarschijnlijk echt een Windows instelling is die je zoekt.
Hoe kom je vanaf je Windows bureaublad in het configuratiescherm terecht?
Die vraag laat zich momenteel niet meer zo makkelijk beantwoorden als een paar
jaar geleden, toen Windows XP nog niet bestond. Tegenwoordig hangt het er
namelijk vanaf, hoe je pc is ingesteld. Heb je Windows 95, 98 of 2000, dan
gebruik je de klassieke methode die we zo zullen bespreken. Heb je echter
Windows XP, dan zijn er minstens twee mogelijkheden. Xp heeft namelijk een
nieuw kapsel. Het ziet er anders uit dan de voorgangers van XP. Die
voorgangers zijn inmiddels klassiek geworden. Het zijn Windows 2000,
Windows 98 en Windows 95. Het bureaublad en het start menu kennen we
allemaal wel. Maar XP doet dat allemaal anders. Het blijft
natuurlijk een kwestie van voorkeur welk smoeltje je het liefste ziet: of het
klassieke, of de nieuwe XP stijl. Maar voor deze beschrijving bepalen we
ons tot de klassieke look and feel.
De navigatie naar het configuratiescherm verloopt in beide situaties net ietsje
anders, dus het is nu zaak dat we uitzoeken welke stijl je momenteel aan het
gebruiken bent. Kijk eens naar je bureaublad en druk op de Windows logo
toets. M.a.w.: druk op start. Pijl nu de lijst met items eens af met
pijltje omlaag. Luister wat je screen reader je te vertellen heeft.
Hoor je nu dingen voorbij komen als "Windows update", "programma's" en
"instellingen", dan gebruik je momenteel de klassieke interface. Hoor je
echter dingen voorbij komen als "internet", "email" en "alle programma's", dan
heb je momenteel de nieuwe XP stijl in gebruik. Je kunt het start menu
overigens in beide gevallen gewoon weer sluiten met escape. Ikzelf let
altijd maar op 1 enkel dingetje: als je hoort: "alle programma's", dan heb je de
XP interface. Hoor je alleen maar: "programma's" zonder "alle", dan heb je
de klassieke interface.
We willen graag dat Windows zich klassiek toont en gedraagt. Mocht je
momenteel nog werken met de XP stijl, dan kun je die als volgt op klassiek
zetten. Druk op de start knop (de Windows logo toets) zodat het start menu
verschijnt. Druk op escape. Je landt dan met de Windows focus in de
taakbalk. Druk nu op shift+f10 om daar het snelmenu tevoorschijn te laten
komen en kies het onderste item: "eigenschappen". Je zit dan in de
eigenschappen van de taakbalk. Nu zie je in de dialoog die verschijnt 2
keuzerondjes. Het ene heet "menu start" en het andere heet "klassieke
weergave". Misschien klopt mijn vertaling op dit punt niet helemaal, maar
ik gebruik een Engelstalige Windows dus ik kan de Nederlandse teksten niet
checken. Zet de selectiestip met je pijltjestoetsen in elk geval bij
"klassiek". Tab dan door naar "OK" en geef spatie om de dialoog te doen
verdwijnen en de verandering door te voeren. Je hebt nu een klassiek start
menu en een klassiek bureaublad.
De weg naar het configuratiescherm is nu als volgt. Druk start, pijl dan
naar "instellingen" en geef daar enter. Het submenu verschijnt. De
bovenste keuze daar is "configuratiescherm". Geef enter om het scherm te
openen. Dus kort: druk op start, dan instellingen, dan configuratiescherm.
En ook het Windows configuratiescherm heeft weer twee verschijningsvormen: de
klassieke weergave en de XP stijl. Standaard staat Windows op de XP stijl.
De XP stijl is voor ons wederom niet interessant. Om naar klassieke
weergave te schakelen druk je direct na binnenkomst 2 keer op de tab toets,
waardoor de focus op een knop komt te staan genaamd "klassieke weergave".
Druk spatie en floep: je configuratiescherm ondergaat de metamorphose van je
dromen en alles werkt zoals je dat zou verwachten.
Dan gaan we ons nu orienteren binnen het configuratiescherm. Wat zien we
hier? bovenin staat de bekende Windows menu-balk. Die zul je niet
erg vaak nodig hebben. Daaronder staat mogelijk een werkbalk. Je
screen reader kan dat een "toolbar" noemen, maar dat is hetzelfde.
Daaronder een groot veld met iconen waar het eigenlijk allemaal om begon en
helemaal onderaan vinden we een statusbalk. Allemaal heel gewone
schermonderdelen en het is zelfs nog saaier dan je denkt, want die hele
interface, menu-balk, werkbalken, status-balk en misschien ook nog een
verdwaalde adres-balk) is er eigenlijk alleen maar voor de show. Het
pulldown menu boven aan is hetzelfde als dat in "Deze computer", alleen heb je
er hier zo goed als niets aan. Hetzelfde geldt voor de werk-balk en de
status-balk. In "Deze computer" mag je met het "bewerken"-menu nog
bestanden hernoemen, weggooien, verplaatsen e.d., maar hier zijn al die items
uitgeschakeld. Ze staan er wel, maar ze zijn grijs. Klik je erop,
dan gebeurt er niets. Die overdreven interface met al z'n onnodige toeters
en bellen laten we dus maar voor wat het is. Waar het om gaat is het veld
met iconen.
Net als op je bureaublad heeft elk icoontje hier een onderschrift. Elk
icoon heeft een bepaalde functie. Zo kom je via het icoon "beeldscherm" in
de instellingsdialogen voor je monitor en je videokaart, terwijl het icoon
"geluiden" het programmaatje opent waarin je kunt instellen welk geluidje je
wilt horen als Windows start. Net als op je bureaublad kunnen er meerdere
verticale rijen iconen naast elkaar bestaan. Alleen, op je bureaublad kun
je die niet in een 1-koloms lijst krijgen omdat ze anders niet meer allemaal
tegelijk getoond kunnen worden. Hier in het configuratiescherm heb je
echter geen last van die beperking. Het is voor ons het handigste, om alle
icoontjes met elk hun eigen omschrijving in een 1-koloms lijst te zetten.
Voor een ziende staan ze dan niet meer allemaal in beeld omdat de lijst te lang
is om nog op het scherm te passen, maar dat is voor ons, braille- en
spraakgebruikers niet erg. Wij kunnen de hele lijst af pijlen en het
scherm rolt vanzelf met ons mee. Weet je nog hoe je in "Deze computer" en
ook in de Windows verkenner een 1-koloms lijst kon krijgen? Door in het
"beeld"-menu te klikken op "details". Doe dat hier ook maar even.
Druk daartoe op alt zodat het pulldown menu open gaat, pijl naar rechts tot je
op het "beeld" menu terecht bent gekomen en pijl dan omlaag tot "details".
Geef daar enter. Het menu sluit zich en het scherm herschikt zich in een
enkele kolom. Veel fijner als je van spraak en/of braille afhankelijk
bent. Druk nu op "home" om helemaal boven aan de lijst terecht te komen.
Ga nu de hele lijst maar eens af. Dan heb je vast een idee van de dingen
die we gaan bespreken. Ze zullen niet allemaal aan bod komen, want ook
gewone programma's die je op je computer zet kunnen icoontjes met instellingen
toevoegen aan je configuratiescherm. Die horen dus niet standaard bij
Windows en om iets meer te weten te komen over hun functie, kun je de help file
van het betreffende programma lezen.
Volgende keer bespreken we elk icoontje afzonderlijk, om je een goed overzicht
te geven van alle mogelijkheden binnen het Windows configuratiescherm. Tot
dan.
Dit is het tweede gedeelte van de artikeltjes over het Windows
configuratiescherm. In tegenstelling tot mijn mededeling in het vorige
artikel, meld ik bij deze dat deze artikelenreeks uit drie delen zal bestaan
omdat er meer te beschrijven viel dan aanvankelijk gedacht.
Vorige keer hebben we uitgebreid stilgestaan bij situaties waarin het
configuratiescherm van pas kan komen, en bij zaken die direct met het afstellen
van andere zaken in je pc te maken hebben. Dit artikel beschrijft globaal
de functie van elk icoon binnen het configuratiescherm, om een goed gevoel te
krijgen voor het geheel aan beschikbare mogelijkheden ervan.
Als Windows is gestart en je bevind je op het bureaublad, dan open je het
configuratiescherm met start, instellingen, configuratiescherm. Dat geldt
althans in de klassieke Windows interface. In het vorige artikeltje hebben
we bekeken hoe je kunt omschakelen van de XP stijl terug naar klassieke Windows
weergave. Laten we boven aan de lijst beginnen en de onderdelen van het
configuratiescherm 1 voor 1 onder de loep nemen.
Ergens in 2002 is Windows XP op de markt gekomen en sindsdien zijn er heel wat
verbeteringen in aangebracht. Kleine stukjes van Windows zijn herschreven
en worden via Internet in de vorm van de zogenaamde "Windows updates"
beschikbaar gesteld. Vroeger moest je om de zoveel tijd zelf naar de
website van Microsoft gaan, om te kijken of er misschien updates voor je systeem
waren uitgebracht. Maar je pc is gemaakt om nuttig te zijn en je hoort je
eigenlijk dus niet te hoeven bekommeren om het technische aspect ervan.
Daarom heeft Microsoft ons deze zorg uit handen genomen door het proces van
updates te automatiseren. Als je de automatische updates aan zet, kunnen
alle voor jouw pc nuttige updates in de achtergrond worden opgehaald terwijl je
gewoon je werk doet, en zodra ze helemaal binnen zijn en klaar voor installatie,
krijg je de vraag of je wilt installeren. Een aanrader dus, want het maakt
je systeem veiliger en je hoeft er niets anders voor te hebben dan een werkende
Internet verbinding.
Hier bevinden zich alle instellingen die met je beeldscherm te maken hebben.
Om beeld uit je computer te laten komen, heb je twee dingen nodig: een video
kaart en een monitor. De monitor is het tv-tje waar zienden naar kijken.
Een beeldscherm- of videokaart is het stukje hardware, dat regelt welke
signalen er naar de monitor moeten worden gestuurd om het beeld te vormen.
Je kunt niet zonder videokaart. Het is een printplaat, vol met
elektronica. Hij wordt gevoed vanuit de pc. Er komen signalen van de
processor in die de pc bedenkt, en er gaan signalen richting monitor uit die op
de monitor zichtbaar worden. Tegenwoordig zie je vaak dat de elektronica
voor het beeld, wordt ingebouwd in het moederbord. Dan heb je geen losse
videokaart meer nodig maar is het ding geïntegreerd. On-board, zoals dat
heet.
Voor ons begrip van het fenomeen "beeld uit de computer" is een aantal begrippen
van belang, achtereenvolgens: resolutie, screensaver, wallpaper, kleurenschema
en lettertypen.
De resolutie van je beeldscherm is het oplossend vermogen van de videokaart.
Het computerbeeld is opgebouwd uit een raster van losse puntjes op het
beeldscherm, net zoals een document uit regels van lettertjes is opgebouwd.
Normaal heb je op je beeldscherm 480 horizontale rijen van 640 beeldpuntjes.
Elke letter die de computer op je scherm laat zien, wordt gemaakt door de juiste
puntjes in het beeldraster van kleur te laten veranderen. Bij deze
resolutie (640 bij 480) ziet het beeld er wat korrelig uit. Dat komt omdat
de stipjes waaruit het is opgebouwd, net te groot zijn om niet meer te zien dat
het in feite losse stipjes zijn waar je naar kijkt. Zou je kleinere
stipjes kunnen maken, waardoor er dus meer van op een horizontale rij passen en
je dus ook meer van zulke rijen van boven naar onder kwijt kunt, dan worden de
stipjes te klein om ze met het blote oog nog als stipjes te herkennen. De
beeldkwaliteit zou er dus beslist op vooruit gaan als je kleinere, en vooral
meer stipjes op je scherm kwijt kon omdat het beeld daar scherper van wordt.
Precies dat gebeurt er als je de resolutie van hhet beeldscherm opvoert.
In de beeldscherm-dialoog, die is opgebouwd uit meerdere tabbladen, kun je via
het tabblad "instellingen" met een horizontale schuifbalk bepalen hoe hoog je je
resolutie wilt hebben. Alleen: als je je resolutie opvoert, wordt wel
alles kleiner! Dat komt omdat alles is ingesteld om een bepaald aantal
beeldpuntjes breed, en een bepaald aantal beeldpuntjes hoog te zijn. De
letters worden dus ook kleiner. Wil je in hogere resoluties je letters
groter maken, kijk dan bij het "lettertypen"-icoon in ditzelfde
configuratiescherm. Daar hebben we het direct over.
Wat is een screensaver? Dit is een programmaatje dat iets gaat doen als
jij een x aantal minuten je toetsenbord niet aanraakt terwijl de computer toch
aan staat. Vroeger waren screensavers, zelfs onder dos, erg zinvol.
Tegenwoordig zijn de monitoren zo goed van kwaliteit, dat een screensaver niet
echt meer nodig is. Eventjes kort waar het ding eigenlijk voor bedoeld
was.
Een screensaver voorkomt dat je monitor schade oploopt door inbranden.
Als je namelijk dagen lang hetzelfde beeld op je pc zou laten staan zonder dat
daar iets in verandert, dan beschadig je je monitor omdat de plekjes op je
monitor waar de beeldpuntjes op dat moment aan staan, in het tv-schermpje
branden. Niet dat je monitor in brand vliegt, maar als je dan je monitor
uit zet, blijf je nog een vage afdruk van je beeld zien van toen de computer nog
aan stond. De cadmium laag in je monitor, die ervoor zorgt dat een
elektronenstraal omgezet kan worden in kleurverschil, raakt namelijk op den duur
verzwakt door het voortdurende elektronenbombardement op die plekjes waar het
computerbeeld is geweest en blijft op den duur permanent verkleurd. De
screensaver (beeldscherm redder, vrij vertaald) zorgt dat er onmogelijk dagen
lang een stilstaand beeld op je monitor komt. Als je een tijdje niks doet,
gaat ie bewegende beelden op je monitor tonen. De ziende herkent dat als
de screensaver en het drukken van een willekeurige toets is dan voldoende om je
gewone beeld weer terug te krijgen en verder te werken. Hoe lang het duurt
voor je screensaver actief wordt, welke screensaver (dus welk amuserend beeld
je wilt hebben) e.d., stel je allemaal in in het tabblad "schermbeveiliging".
Sommige screensavers maken ook geluid. Er zijn echt hele leuke in omloop.
Internet staat er vol mee, maar pas wel op welke je je installeert. Soms
bevatten met name aantrekkelijke screensavers een of ander stukje spyware dat je
systeem besmet.
Wat is een wallpaper? Kort gezegd: een afbeelding of foto, die je
voortdurend als beeldschermachtergrond wilt zien. Sommige mensen maken
een foto van hun geliefde, scannen die in en maken er hun wallpaper van.
Wat je ook in Windows doet, op de achtergrond, in de plekken waar het
beeldscherm normaal leeg is, piept de foto dan voortdurend onder het
computerbeeld uit. Niet nuttig, wel leuk. Voor ons is een ingesteld
wallpaper echter lastig, omdat het maakt dat je screen reader de tekst op het
beeldscherm moeilijker kan herkennen. In de help file van je screen reader
wordt meestal geadviseerd, geen wallpaper te gebruiken.
Wat is het kleurenschema? Normaal is Windows erg kleurrijk. Randjes,
menubalken, werkbalken, voor- en achtergronden van plaatjes, alles heeft een
andere kleur. Niet nuttig, wel leuk. Al die kleuren kun je instellen
in een standaard kleurenschema. Als een bepaald programma dat je gebruikt
dat toelaat, kun je ervoor kiezen om het standaard Windows kleurenschema te
gebruiken omdat jij dat nu eenmaal goed kunt onderscheiden, of je kiest voor de
kleurtjes die de programmeurs van het betreffende programma het mooiste vinden.
Het standaard kleurenschema van Windows kan dus zorgen, dat je altijd de goeie
kleurinstellingen voor al je programma's hebt. Wel moet het programma
ondersteuning bieden voor het gebruik van hhet standaard schema.
Dan de lettertypen. In braille is een "a" gewoon een "a". Puntjes
zijn puntjes in braille. In normale letters heb je echter heel, heel veel
verschillen. Er zijn ontwerpers geweest, die hele sets van lettertypen
hebben verzonnen die er t.o.v. elkaar steeds anders uit zien, maar toch op
elkaar lijken. Zo is een "a" in zwartschrift dus nog wel een "a", maar in
het ene lettertype ziet die er hoekiger, ronder, schuiner, ranker, maar in elk
geval anders uit, dan in een ander lettertype. Het lettertype arial
bijvoorbeeld is erg hoekig, en straalt zakelijkheid uit. Een lettertype
als "comic sans ms" ziet er wat gezelliger uit omdat het wat ronder is, maar je
kunt dat niet altijd voor puur zakelijke correspondentie gebruiken.
Kwestie van smaak en opleuking. Voor spraak- en braillegebruikers niet
van belang, maar dan weten we waar we het over hebben.
Soms staan er nummers achter de naam van het lettertype, bijvoorbeeld "courier
10,12,15". Dat is de puntgrootte van de letter. De kreet puntgrootte
is afkomstig uit drukkerijland. Hoe hoger het getal van de puntgrootte dat
je kiest, hoe hoger en breder de letters worden. Als er geen puntgrote bij
het lettertype vermeld staat, is de letter schaalbaar. Op het moment dat
ie dan op het beeldscherm staat, kun je de letter als gebruiker naar believen
groter of kleiner maken.
Dit is nieuw sinds servicepack 2 van Windows XP. Daarnet hadden we het
over de bekende Windows updates. Om de zoveel tijd, ergens per 1 of 2
jaar, brengt Microsoft alle uitgebrachte Windows updates samen in 1 enkel groot
pakket dat een service pack wordt genoemd, aangevuld met nieuwe functionaliteit
voor Windows. Het beveiligingscentrum is zo'n noviteit uit servicepack 2;
Op dit moment het nieuwste servicepack voor XP. Het is een centraal punt
in Windows, van waaruit je een oogje kan houden op de veiligheid van je systeem.
Het beveiligingscentrum houdt bijvoorbeeld in de gaten of je een firewall geïnstalleerd hebt en of deze ook echt aan staat. Xp heeft sinds
servicepack 2 een prima eigen firewall aan boord, maar zelfs als je die niet
verkiest te gebruiken en je installeert een externe firewall ergens van
internet, dan nog weet het security center of die aan staat en goed werkt.
Er is goede samenwerking tussen de meest voorkomende firewall pakketten en
Microsoft, waardoor ditp rincipe goed werkt.
Datzelfde geldt voor
geïnstalleerde anti-virus software, al is het wel zo dat er weliswaar een
firewall, maar beslist geen eigen anti-virus product automatisch met Windows
wordt meegeleverd. Het beveiligingscentrum controleert wel voortdurend of
het pakket up-to-date is. Ook kijkt het of de automatische updates wel aan
staan.
Mankeert er iets aan 1van deze 3 beveiligingsonderdelen, (firewall, antivirus of
automatische updates) dan word je gewaarschuwd. Elk onderdeel waar
beveiligingscentrum op checkt heeft z'n eigen aanvinkvakje, zodat je het
controlemechanisme zelf aan en uit kan zetten. Zet je ze alle drie uit,
dan heb je nooit meer last van heel het beveiligingscentrum. Je moet dan
natuurlijk zelf in de gaten houden hoe het met de beveiliging van je pc staat.
Standaard staan alle drie deze waarschuwingsmechanismen aan.
Het opschrift zegt het in feite al: hier stel je de klok van je computer mee in.
Een ding in het tweede tabblad behoeft wat toelichting: de tijdzone. Als
je een mailtje stuurt naar iemand in de verenigde staten en je doet dat om,
laten we zeggen, 6 uur 's avonds, dan ziet de Amerikaan jouw lokale tijd van
verzending omgerekend in zijn lokale tijd. Windows wil dat iedereen zijn
tijdzone goed instelt, zodat de lokale tijd van jouw mailtje omgerekend kan
worden naar de lokale tijd van, in dit geval, de verenigde staten. Als zij
daar 8 uur achter lopen ten opzichte van ons en je hebt allebei je tijdzone goed
ingesteld, dan ziet hij dat het mailtje in zijn tijdrekening om 10 uur 's
ochtends die dag is verstuurd en vanuit zijn gezichtspunt klopt dat.
Windows XP synchroniseert je pc klokje met een of andere server ergens op
internet. Die geeft voor de hele wereld dezelfde tijd aan. Om die
wereldtijd om te rekenen naar jouw eigen lokale tijd hier in Nederland, België,
Australië, of waar je in de wereld ook maar woont, is het nodig dat Windows weet
in welke tijdzone je precies zit. Een daarbij gehanteerde kreet is "GMT"
ofwel Greenwich Mean Time", ook wel "Greenwich meredian time" genoemd.
In 1884 is de Greenwich Mean Time bedacht; Een klok in Engeland die als ijkpunt
voor de hele wereld wordt gebruikt. Zomer- en wintertijd hebben echter
geen invloed op de GMT klok. Wel ging Engeland in 1908 zelf beginnen met
zomer- en wintertijd, maar GMT bleef GMT. Die veranderde niet mee.
Om nu de tijd, waar dan ook ter wereld, volgens een internationale notatie te
kunnen vastleggen, is het volgende systeem afgesproken waarbij ik onszelf maar
eventjes als voorbeeld neem. Nederland loopt, door de draaiing van de
aarde en de momenten waarop het bij ons licht en donker wordt, een uur op
Engeland voor. Onze tijd heet dan ook geen GMT, maar GMT+1. Een
uurtje vooruit op Engeland, de standaard wereldtijd. Recht onder onze
voeten aan de andere kant van de aarde, heb je o.a. Auckland in
Nieuw-Zeeland, Australië. De aarde doet er 24 uur over om een volledig
rondje te draaien, dus is de tijd in Auckland, op de helft van de draaiing, ook
inderdaad GMT+12. De tijdzone die je in je pc voor Nederland moet
selecteren is GMT+1, Amsterdam, Berlijn, Bern, Rome, Stockholm.
Dit is weer een van die prachtige nieuwtjes sinds servicepack 2 voor Windows XP.
Voor blinde computergebruikers in veel gevallen een verademing. Eerst vlug
wat basis kennis.
Een netwerk is een verzameling computers die met elkaar in verbinding staan.
Normaal gebeurt dat met netwerk kabels, maar het kan ook draadloos. en dat
is donders handig, want je hoeft daarbij geen kabels meer te trekken en aan te
sluiten van de ene pc naar de andere. Net als bij een huistelefoon waarbij
een handset en een basis station wordt gebruikt, heb je in een draadloos netwerk
het zogenaamde acces point (het basis station) en de pc's die je van een
draadloze netwerkverbinding wil voorzien. Het access point sluit je aan op
je Internet modem, en je laptop en eventueel andere pc's zitten dan via de
draadloze verbinding met het access point op internet. Met dit icoon kun
je op een goede manier je draadloze netwerk voor elkaar krijgen, zodat niet
iedereen zomaar op jouw netwerkje in kan loggen. Er hoeft immers maar
iemand met een laptop in de auto voor je deur te gaan staan om fysiek verbinding
met jouw netwerk te maken, dus dat mag wel goed beveiligd zijn. Met deze
wizard kun je, als je de juiste spullen hebt gekocht, zo'n netwerkje aan de gang
krijgen. Een access point kost maar een paar tientjes en de meeste moderne
laptops hebben van zichzelf al een zend ontvangertje voor draadloos netwerk
verkeer.
Wat voor blinde gebruikers zo mooi is, zit in het feit dat je vroeger, d.w.z. voor de komst van servicepack 2, altijd de meegeleverde software van je
draadloze netwerkkaartje moest gebruiken om überhaupt verbinding te kunnen
maken. Maar dat is nu verleden tijd. Het punt met die meegeleverde
software was en is namelijk vaak, dat de fabrikant van de draadloze netwerkkaart
de interface van zijn software met allerlei grafische leukigheden heeft
opgesierd en wel zodanig, dat onze screen readers er geen barst meer van kunnen
lezen. Jammer, want aan een netwerkkaartje dat je zelf niet kan
installeren of bedienen heb je niks. Dat heb ik zelf tot twee aankopen toe
moeten ondervinden.
Sinds de komst van servicepack 2 echter, is dat opgelost. Nu heb je nog
wel de driver nodig die bij het kaartje zit, maar niet meer de meegeleverde,
voor blinden ontoegankelijke software om daadwerkelijk verbinding te maken.
Deze functionaliteit zit tegenwoordig namelijk in Windows zelf. Daardoor
kan ik mijn oude, destijds vruchteloos gekochte netwerkkaartjes, alsnog prima
gebruiken. De interface die Windows om deze functionaliteit heen heeft
gebouwd, is voor ons namelijk goed toegankelijk. De drempel om pc's met
elkaar in verbinding te stellen, bijvoorbeeld om gezellig bestanden te delen of
om met meerdere pc's tegelijk van dezelfde Internet aansluiting te profiteren,
is met de komst van het toegankelijke draadloze netwerk van XP voor ons heel
behapbaar geworden.
Je krijgt een wizard te zien, die je stap voor stap door het opzetten van het
draadloze netwerk leidt. Als echter zou blijken dat deze wizard je dingen
laat doen die je niet wilt op niet begrijpt, dan kun je het draadloze netwerk
ook simpel handmatig aan de gang krijgen door in de eigenschappen van het icoon
"mijn netwerklocaties" de instellingen van de draadloze verbinding te maken.
Het onderwerp is te groot om nu te beschrijven, maar omdat deze nieuwe functies
nog zo weinig bekend zijn in onze doelgroep leek het mij dit zijspoortje wel
waard.
Deze instellingen zijn met name handig voor mensen met een laptop. Alle
onderdelen in je computer werken op stroom, die uit je batterij moet komen als
je geen stopcontact in de buurt hebt. Als je nu de onderdelen die je niet
gebruikt uit kunt zetten, doe je langer met je batterij. Zo kun je in
stellen na hoeveel minuten je harde schijf af slaat, na hoeveel tijd je monitor
uit gaat, na welke periode van inactiviteit op het systeem de processor
langzamer gaat draaien etc. Als je vervolgens weer een toets aanraakt,
springt de monitor weer gewoon aan. Moet er iets van de harde schijf
worden gelezen of weg geschreven, dan springt de harde schijf vanzelf weer aan.
Gedurende de tijd dat de motor af stond, verbruikte de schijf bijna geen stroom
en dat zorgt dat je langer doet met de batterij van je laptop.
Het icoon "gebruikersaccounts":
Deze optie is eigenlijk alleen echt zinvol in Windows nt, 2000 en XP, maar hij
is er ook in Windows 95, 98 en Millennium. Als de computer start, kun je
de machine laten vragen om een gebruikersnaam en wachtwoord. Zo kan
iedereen zijn eigen mailinstellingen, zijn eigen bureaublad indeling e.d. hebben. In gezinnen is dit heel handig, omdat iedereen dan zijn eigen
documenten en adresboekje heeft. Standaard is er op elke 2000 en XP
machine een account met de naam "administrator". Verder zijn alle accounts
optioneel. In dit icoon bevindt zich tevens de mogelijkheid, om het
welkomstscherm van XP te vervangen door het vertrouwde klassieke inlogscherm.
Alleen als je meerdere accounts hebt gemaakt of als er op een of meerdere
accounts een wachtwoord is gezet, zal je pc tijdens het opstarten en nog voor
het bureaublad verschijnt, vragen om je gebruikersnaam en wachtwoord d.m.v. dit welkomstscherm. Onder 2000 zag dat er een stuk simpeler uit, dus mocht
je dat willen, dan kun je het vinkje voor het welkomstscherm hier uit zetten.
Je logt dan op de vertrouwde 2000 manier in. Wil je echter helemaal niks
te maken hebben met inloggen en vind je dat je pc gewoon moet doorstarten naar
het bureaublad, dan is hier de oplossing.
Zelfs als je inlogt onder een bepaald account met je eigen wachtwoord, dan nog
kun je zorgen dat Windows die zaken automatisch voor je invult bij het
opstarten. Alleen als je via het netwerk toegang tot de pc probeert te
krijgen, moet je de accountnaam en het wachtwoord nog intikken. Bij het
gewoon aanzetten van de pc start ie echter meteen door naar het bureaublad als
je het volgende uitvoert.
Tik vanaf je bureaublad op de Windows toets plus de letter r, of ga naar start
en dan naar uitvoeren. In de dialoog die verschijnt tik je het volgende
in:
control userpasswords2
en je drukt op enter. Er verschijnt dan een dialoog waarin je het aanvinkvakje waar je op binnen komt, moet uitschakelen. Het vakje heet
"gebruikers moeten een naam en wachtwoord opgeven om toegang te krijgen tot deze
computer". Na het geven van "OK" krijg je een tweede dialoog, waarin de
accountnaam wordt gevraagd waarmee je standaard wenst in te loggen. Die
staat standaard op administrator, maar als je met een andere gebruikersnaam bent
ingelogd moet je deze hier invullen. Bij binnenkomst in dit venstertje
staat je cursor echter al in het wachtwoord veld, dus je moet even met shift+tab
terug naar het veld waar de account naam in moet. Vul je accountnaam in,
geef tab, vul je password in, geef tab en je staat op de "OK" knop. Na
"OK" verdwijnt de dialoog en je komt weer op je bureaublad. Als
je nu opnieuw opstart, krijg je geen inlogscherm meer en rammelt het Windows
startmuziekje na enige tijd zonder verdere tussenkomst uit je boxjes.
Als Windows start hoor je op veel machines een opstart-geluidje. Soms hoor
je er ook eentje als je de computer aan het uitzetten bent, als je een programma
start of afsluit, een menu opent, een item selecteert, de prullenbak leeg maakt
etc. Meestal is dat een kort muziekje, een klikje, een ploing, een boem,
een vogeltje of wat je maar wil. Die geluiden zijn opgeslagen in
audio-bestanden op je harde schijf. Ze staan in de map c:\Windows\media en
hebben de extensie ".wav".
Wave files, geluidsbestanden, kunnen zo kort en zo lang zijn als je maar wilt.
Maar voor dit doel is het zaak heel korte fragmenten te kiezen. In 1 van
de tabbladen van deze dialoog heb je daar een lijstvenster voor, met de namen
van alle Windows events.
Een event is een gebeurtenis. Er gaat iets open, er start of sluit iets
etc. Kies het gewenste event waarvan je het geluidje wilt instellen, tab
naar "bladeren" en kies het wavje dat je eraan wilt hangen. Druk op "ok"
en de volgende keer dat het event zich voordoet, hoor je het geluidje.
Andere tabbladen laten je het volume van alle mogelijke geluidsbronnen in je pc
instellen, zoals het volume van je ingebouwde cd speler, van je mp3 speler en
van de lijn ingang waarmee je audio van externe apparaten in je pc op kunt
nemen. Ook kun je middels dit icoon zorgen dat alle geluiden uit de ene,
of uit de andere geluidskaart naar buiten komen bij geval je meer dan 1
geluidskaart in je pc hebt ingebouwd.
Soms is het handig om op gezette tijden een bepaalde taak uit te voeren,
bijvoorbeeld het scannen op virussen als je de pc aan zet. Vroeger was
deze voorziening een stuk harder nodig dan tegenwoordig, want vandaag de dag
hebben virus scanners, automatische updates en andere programma's die dat nodig
hebben, hun eigen mechanisme om zichzelf aan het werk te zetten. Toch zijn
er heel heel soms nog wel eens gelegenheden waarbij het fijn is dat je een
bepaalde taak in een tijdschema kunt zetten, zodat Windows hem automatisch
uitvoert. Dat kan elke week zijn, elke zondag, of telkens als je de pc aan
zet. Tal van mogelijkheden. Dit icoon start de wizard waarmee je
stap voor stap door het aanmaken van een geautomatiseerde taak geleid wordt.
Hardware is alles van je computer wat je kunt aanraken. Je scanner, je
printer, je monitor, je geluidskaart, je moederbord, de processor, het geheugen,
de seriele poorten, de diskette-stations, de harde schijven en ga zo maar door.
Software is alles wat je niet kunt aanraken: Windows zelf, Microsoft Word.
Als je een Windows cd vast houdt, is de hardware je cd'tje, en de software het
Windows besturingssysteem dat op de cd staat.
Met het icoon "hardware" kun je stuurprogramma's bijladen voor nieuwe apparaten
die je aan of in je computer bouwt. Alle hardware spreekt zijn eigen
digitale taaltje. Windows spreekt op alle niveau's zijn eigen Windows
taal. Als je een nieuwe printer aansluit, moeten Windows en de printer
elkaar leren verstaan. Dat doe je door Windows de taal van de printer aan
te leren. Je doet dat door Windows een soort van taalmodule aan te geven,
zodat Windows na installatie daarvan, met de printer kan communiceren.
Zo'n stukje software, dat nodig is om Windows te vertellen hoe het met je nieuwe
printer om moet gaan, heet een stuurprogramma, ofwel een driver. Daarom
zit er bij elk nieuw apparaat dat je koopt een diskette of een cd'tje. Op
die diskette of cd staat veelal het bijbehorende installatie programmaatje,
waarmee de driver geïnstalleerd wordt. Mocht er echter geen driver bij
zitten, dan zit die waarschijnlijk al standaard bij Windows en kun je deze
wizard gebruiken om de eventuele problemen met het stukje hardware te verhelpen.
Meestal zul je deze wizard echter niet nodig hebben. Lees voor het
installeren van een nieuw stuurprogramma bij een nieuw apparaat, altijd eventjes
het leesmij bestandje door dat op de cd staat, zodat je weet hoe je het
stuurprogramma moet installeren.
Al deze instellingen hebben betrekking op Internet Explorer, het met Windows
meegeleverde programma om internet-pagina's te bekijken. Daar is bijzonder
veel aan in te stellen. Bijvoorbeeld: welke pagina wil je zien als je het
programma start. Dat kan een zoekmachine zijn, je favoriete site, een
andere site naar keuze, of helemaal niets. In het laatste geval moet je
zelf het internet-adres in typen van de site waar je heen wilt. Aangezien
deze cursus niet over Internet gaat, horen de instellingsmogelijkheden van
Internet Explorer niet tot het doel van deze cursus.
Tip: het kan gebeuren dat, bij het starten van Internet Explorer, je startpagina
naar een site wijst die je helemaal niet wilt. Meestal wil je zelf het te
bezoeken adres intikken, en veel mensen gebruiken google als startpagina.
Heb ik ook, want meer dan de helft van de keren dat ik Internet Explorer start
is het om iets op het web te zoeken. In dit icoon kun je gemakkelijk je
startpagina van Internet terugzetten als die buiten je wil om gewijzigd is.
Je zult daar een invoerveldje voor vinden. Ook is er een knop, genaamd
"blanco pagina gebruiken", waarmee je zorgt dat er helemaal niets standaard
wordt geopend als je Internet opstart, zodat je zelf het gewenste adres moet
intikken.
In alle landen over de wereld gebruikt men een bepaalde vorm van datum, tijd,
nummer- en geldnotatie. Voor een bedrag in de Euro-landen moet een
euroteken komen te staan. Voor een bedrag in Amerikaanse dollars hoort
een dollarteken. Hier in Nederland wordt een datum, ook op je computer,
aangegeven door eerst de dag van de maand te noemen (1 t/m 31), dan de maand,
dan het jaar. Maar in Amerika is het net ietsje anders: eerst de maand,
dan de dag, dan het jaar. 24 November 2002 is in Nederlandse notering
"24/11/2002", maar in Amerikaanse notering schrijf je diezelfde datum als
"11-24-2002". Er zijn dus twee dingen anders. De dag van de maand en
het maandnummer hebben een andere volgorde, en ook het scheidingsteken is
anders. In Nederlands datumformaat gebruik je een slash, in Amerikaans
formaat een minteken.
Als je de regionale instelling van Windows op Nederland zet, wordt de datum en
tijd van mappen en bestanden, van e-mailberichten en andere elementen netjes in
Nederlands formaat gepresenteerd. Zet je de regionale instelling op
Amerikaans of op die van een ander land, dan krijg je andere datumvormen.
Ook getallen zien er anders uit. Het getal duizend bijvoorbeeld. In
Nederland schrijf je een 1, dan een punt, dan drie nullen. In Amerika
gebruikt men niet een punt als getalscheiding, maar een komma. Evenzo:
waar wij een komma gebruiken om een rond getal aan te vullen met decimalen, duizendsten e.d., gebruikt Amerika weer een punt. Kost iets hier
bijvoorbeeld eenduizend 349 euro en 98 cent , dan schrijven wij dat als
"1.349,98".
Zou je hetzelfde getal in dollars schrijven, dan schrijft de Amerikaan:
"1,349.98". Zet de regionale instelling dus naar het land waar je de
computer gebruikt, zodat getallen, datums e.d. correct voor je regio
worden weergegeven.
Daarnaast kun je via dit icoon ook je toetsenbord indeling wijzigen.
Totdat ik bevriend raakte met een aantal Belgen, had ik hier ook nog nooit iets
mee gedaan. Maar in Frankrijk en België hebben ze een andere toetsenbord
indeling dan wij hier. En niet een beetje anders, nee, volkomen onwerkbaar
als je er voor het eerst mee te maken krijgt. Gekke accent letters nemen
de plaats in van onze cijfertoetsen en alle cijfers moeten daar met shift.
Alle leestekens zitten op andere plekken en het aller ergste: de indeling van de
letters is ook nog gewijzigd. Onze bovenste rij met letters heeft q w e r
t en y naast elkaar en zo kent iedereen het hier. Maar in België hebben ze
de volgorde a s e r t y. De plaats van de a, van de q, de s, de w, de z
e.d. is dus anders en als je op zo'n toetsenbord probeert te typen maak je
de ene fout op de andere. Hun indeling heet "aserty", naar de volgorde van
de toetsen. Die van ons heet de "qwerty" indeling. Qwerty met
een q aan het begin.
Welnu. In de landinstellingen kun je ook de toetsenbord indeling omzetten
voor Europees, Amerikaans, Duits, Belgisch, Frans, wat je maar wilt. Elke
taal zijn eigen comfortabele toetsenbord indeling.
Tip: voor Belgen die vaak Nederlanders op bezoek en op hun computer krijgen het
volgende. Als je in de landinstellingen zowel een Nederlands-Belgisch als
een Engels-Amerikaanse toetsenbordindeling installeert, dan kun je met de
toetscombinatie linker shift plus linker alt wisselen van toetsenbordindeling.
Staat ie op azerty, dan kun je met die combinatie omschakelen naar qwerty en
weer terug. Handig, want als de Nederlander de machine van de Belg over
gaat nemen en andersom, kunnen ze normaliter niet met elkaars
toetsenbordindeling overweg. Deze functionaliteit lost dat probleem voor
ons op.
Hier heb je een overzicht van alle lettertypen die je op je pc geïnstalleerd
hebt staan. Zijn het er niet genoeg, dan kun je er meer ophalen van
internet. Eenmaal naar je toe gehaald, kun je ze via dit icoon
installeren. Alle programma's die van lettertypes gebruik maken kunnen ze
dan benutten. Dat geldt voor je email programma, maar ook voor Internet
Explorer, je tekstverwerker e.d.
Dan komen we bij het icoon voor de mapopties. Het loont de moeite om hier
wat uitgebreider bij stil te staan, omdat er instellingen in zitten die het pc
leven voor blinde gebruikers heel wat gemakkelijker maken. Maar helaas,
de inkt is op dus ik moet stoppen voor deze maand. Volgende keer vervolgen
we ons verhaal met de mapopties en alles wat daar nog op volgt in het Windows
configuratiescherm. Tot dan.
Vorige keer zijn we blijven steken bij de mapopties in het configuratiescherm
van Windows. Ik had al gemeld dat dit een beetje extra uitleg behoeft, dus
we beginnen daar zo meteen mee. Eerst even een reminder, zodat je weer
weet hoe je het configuratiescherm moest openen. Druk op start, dan
instellingen, dan configuratiescherm. We gaan verder waar we gebleven
zijn.
Dit icoon is voor velen wellicht het meest zinvolle van het hele
configuratiescherm, want het biedt talloze mogelijkheden om het werken met
mappen en bestanden heel wat prettiger te maken. Standaard is Windows niet
erg blindvriendelijk afgesteld, maar daarin komen de mapopties ons een heel eind
in tegemoet. Het probleem bij veel pc's die door blinden in gebruik zijn
is in mijn ervaring, dat de instellingen die het leven voor ons zo veel fijner
en minder tijdrovend maken, gewoon niet zijn doorgevoerd. Vaak is gewoon
niet bekend welke mogelijkheden er zijn, dus hoop ik bij deze wat tips te kunnen
doorgeven.
Het eerste tabblad heet "algemeen". Voor het bekijken van mappen via de
verkenner of via "deze computer" hebben we twee keuzemogelijkheden in de vorm
van twee keuzerondjes: "Windows klassieke mapweergave gebruiken", of "algemene
taken in mappen weergeven". "Klassieke mappenweergave" zorgt ervoor, dat
alle mappen die je opent er in XP net zo uit zien als vroeger in Windows 2000 en
zijn voorgangers. Met "algemene taken" wordt in elke map aan de linker
kant van het scherm een aantal snelkoppelingen extra getoond, waarmee je dingen
kunt doen die met mappen en het beheren daarvan te maken hebben. Zo is er
een snelkoppeling naar "mijn netwerk locaties", een snelkoppeling naar "een
nieuwe map maken" en eentje naar "deze map publiceren op het web".
Allemaal wel leuk, maar ik zou je persoonlijk aanraden om gewoon klassieke
mappen te gebruiken omdat het scherm anders nodeloos vol staat met dingen die je
eigenlijk niet nodig hebt, omdat je ze allemaal op andere, logische plaatsen in
Windows kunt bereiken.
Daaronder vinden we twee andere keuzerondjes, en die zijn bedoeld om in te
stellen hoe je wilt dat de verkenner zich gedraagt als je een nieuwe map opent.
Als je in de hoofdmap (de root directory) van een harde schijf begint te zoeken
en je bent op weg naar een document dat drie mappen dieper zit, dan heb je de
keuze. Wil je dat elke nieuwe map die je binnen gaat in zijn eigen venster
wordt geopend, of mag hetzelfde raampje gebruikt worden om de nieuwe map te
tonen? Als je kiest voor een nieuw venster, moet je na afloop elke map
afzonderlijk ook weer afsluiten. Normaal is 1 keer alt + f4 voldoende om
de verkenner of het "deze computer" icoon weer te sluiten, maar dan mag je voor
elke geopende map afzonderlijk een keer alt + f4 tikken. Ik zou je dus
willen aanraden om elke map gewoon in hetzelfde venster te openen, om te
voorkomen dat je onbedoeld heel veel taken open zet die allemaal geheugen
kosten, allemaal op je scherm moeten komen en allemaal in de taakbalk moeten
worden vermeld. Nodeloze schermvervuiling zou ik zeggen, maar de keuze is
aan jou.
Tenslotte heb je in dit tabblad onderin nog twee keuzerondjes, die aangeven hoe
je wilt dat verkenner reageert op de muis. Wil je dat bestanden bij 1 maal
klikken worden geselecteerd en bij 2 maal klikken worden geopend, dan kan dat en
ik zou dat ook doen. Kies je er echter voor om alleen al bij het wijzen
naar een bestand het te laten selecteren, dan is 1 muisklik genoeg om het
bestand vervolgens te openen. Deze manier van werken lijkt meer op een
Internet pagina dan op de klassieke verkenner methode. Als je echt
nieuwsgierig bent, probeer het maar eens uit. We begeven ons nu naar het
volgende tabblad van de mapopties, waar je heen kunt met de toetscombinatie control + tab.
In dit tweede tabblad, "weergave", vinden we nog veel meer nuttige zaken.
Maar dit tabblad is ietsje complexer dus we nemen het even door. De eerste
knop die we hier tegenkomen, "alle mappen herstellen", is bedoeld om de
instellingen van een bepaalde map, door te voeren naar alle andere mappen op je
pc. Stel dat je in de map van "mijn documenten" aan het werk bent en je
hebt de weergave daar op "details" gezet. Dan zie je van elk bestand de
grootte, de datum, de tijd en natuurlijk de naam. Open je echter een
andere map, dan moet je in elke map afzonderlijk weer de details aanzetten.
Wil je nu hoe dan ook in elke map hetzelfde uiterlijk, dan hou je de map waar je
in bezig bent gewoon open en je gaat via het configuratiescherm naar de
mapopties. Je navigeert naar het tweede tabblad en daar druk je deze knop
in. Klik vervolgens op "OK" en alle mappen hebben vanaf nu dit uiterlijk.
Vervolgens kun je met tab naar een lange lijst, genaamd "geavanceerde
instellingen". In deze lijst kun je van de ene naar de andere instelling
gaan met de pijltjes toetsen op en neer. Een optie kan aan of uit staan,
en je verandert die status met de spatiebalk. Stond een optie uit en druk
je er spatie op dan gaat ie aan, en omgekeerd. We zullen ze niet allemaal
behandelen, maar we lopen de zinvolle instellingen even door, voor zover ze van
nut zijn voor mensen met braille en/of spraak.
"Automatisch naar netwerk mappen en printers zoeken?":
Deze optie mag aan staan. Als je pc in een netwerk zit en een andere pc
stelt nieuwe mappen ter beschikking, dan wordt een snelkoppeling in "mijn
netwerk locaties" toegevoegd naar de nieuw gedeelde map. Als deze optie
aan staat, wordt periodiek een scan op het netwerk gedaan om te zien of er
nieuwe gedeelde bronnen zijn. Zeker voor thuisnetwerkjes zou ik dit lekker
aan laten staan.
"De inhoud van systeem mappen weergeven?":
Een systeem map is normaal verborgen in verkenner. De inhoud van de
prullenbak van Windows is een voorbeeld van een systeem map. Elke schijf
heeft een verborgen systeem map genaamd "recycler", en daar staan de bestanden
in die je vanuit die schijf in de prullenbak hebt gedeponeerd.
Een ander voorbeeld van een systeem map is "system volume information".
Heb je wel eens gehoord van systeem herstel? Dat is een nieuw en handig
hulpmiddel in Windows XP. Je laat vandaag een herstelpunt maken en
overmorgen of zo loopt je systeem in de soep, omdat je een spelletje installeert
dat je beter niet had kunnen installeren. Je wilt graag terug naar de
situatie zoals het was op het moment dat je het herstelpunt maakte. Dan
laat je Windows zichzelf gewoon herstellen, aan de hand van de informatie van
het gemaakte herstelpunt, en de schade die het installeren van het spelletje
veroorzaakte is ongedaan gemaakt. Die herstelpunt informatie moet ergens
blijven en daarom staat er op elke schijf een verborgen map genaamd "system
volume information". Door deze mapoptie aan te zetten, zie je in verkenner
tussen je eigen mappen ook deze systeem mappen staan. Of je de optie aan
of uit zet is je eigen keuze, maar een systeem map mag je in elk geval nooit
zelf weg gooien.
"Het volledige pad in de titelbalk weergeven?":
Als je in verkenner of via het icoon van "deze computer" in je mappen en
bestanden aan het bladeren bent, is het wel handig om direkt te kunnen zien in
welke map je op dit ogenblik aan het werk bent. Als je deze optie aan zet,
verschijnt de naam van de huidige map in de titelbalk van het werkvenster.
Voor zienden wel handig; Voor ons is er een beter alternatief dat we nu voorbij
gaan zien komen.
"Het volledige pad in de adresbalk weergeven?":
De adresbalk bevindt zich in een verkenner venster net boven de bestandenlijst.
Helemaal boven in het venster heb je de titelbalk, daaronder de menubalk,
daaronder een aantal werkbalken, daaronder de adresbalk, daaronder de
bestandenlijst waar je in aan het werk bent en onderin is de statusbalk.
De adresbalk nu is, net als bijna alle andere balken in beeld, een ding dat je
naar believen aan of uit kunt zetten. Zet je hem aan, dan staat de naam
van de map die je op dat moment open hebt staan, in de adresbalk. Je kunt
vanuit de bestandenlijst met tab naar deze balk toe om hem met je schermlezer
uit te lezen, en weer terug naar de bestanden met shift + tab. Ook kun je
in de adresbalk direkt een nieuwe mapnaam intypen, enter geven, en de verkenner
direkt naar die map laten gaan. Handig om te weten, maar niet
noodzakelijk. Gewoon de zoveelste weg die naar Rome leidt.
"Verborgen mappen en bestanden":
Dit item is qua interface een beetje afwijkend, in die zin dat alle andere items
in de lijst die we nu aan het doornemen zijn, in principe aanvinkbare items
zijn. Ze staan of aan, of uit. Staat een item aan, dan ziet een
ziende daar een vinkje voor staan. Door een muisklik op het item of het
drukken van de spatiebalk, verander je de status van aan naar uit en ook weer
terug. Maar bij dit ding werkt het net ietsje anders. Eerst even wat
het doet.
Je kunt hier kiezen of je verborgen bestanden op je systeem wel of niet wilt
zien. Microsoft had daar 1 enkel item van kunnen maken, met een naam als
"verborgen bestanden weergeven". Dat hadden we dan aan of uit kunnen
zetten. Maar nee: het moest anders. Ik kan geen goede reden bedenken
waarom dat moest, maar het werkt nu in XP als volgt.
Het item "verborgen mappen en bestanden" is een kopje, dus geen ding dat aan of
uit kan. Het is een kopje voor de twee items die eronder staan. Je
kunt proberen met spatiebalk iets teweeg te brengen, maar het heeft geen zin.
Kijken we echter een regeltje lager, dan staat daar: "verborgen mappen en
bestanden niet weergeven", en dit item kan wel aan of uit staan. Maar
wacht even met het geven van spatie, want er is nog iets meer. De regel
daar weer onder namelijk, vinden we: "verborgen mappen en bestanden weergeven".
En ook dit kan aan of uit. We hebben dus twee losse items die boven elkaar
staan: "verborgen mappen en bestanden weergeven", of "verborgen bestanden en
mappen niet weergeven". Als je het ene item met de spatie aan zet, floept
het andere uit. Net als twee keuzerondjes in een normale dialoog. Je
moet hier dus niet verwachten dat de optie uit gaat als je erop klikt, want met
spatie zet je de optie alleen maar aan. Normaal kun je met een tweede druk
op spatie zorgen dat het ding weer uit gaat, met een derde spatie weer aan etc
etc, maar hier blijft de optie aan als je er spatie op geeft. Dit is
verwarrend, dus even een voorbeeld.
Sta je met de selectiebalk (de cursor) op "verborgen bestanden en mappen wel
weergeven" en dat is wat je wilt, dan geef je daar spatie. Op het moment
dat je dat doet, floept de optie daaronder (die voor niet weergeven) automagisch
uit. Sta je echter op "verborgen mappen en bestanden niet weergeven" en je
geeft daar spatie, dan gaat de optie voor wel weergeven vanzelf uit.
Logisch, maar het werkt dus anders dan alle andere items in dezelfde lijst van
geavanceerde mapopties. Waar normaal elk item zich gedraagt als ware het
een gewone checkbox (een aanvinkvakje), alleen in het geval van verborgen mappen
en bestanden werken de twee items als ware het keuzerondjes.
Een verborgen bestand is bijvoorbeeld pagefile.sys in de hoofdmap van je c
schijf, waarin Windows zijn virtuele geheugeninhoud bewaart.
Een ander voorbeeld van een verborgen bestand is ntldr, of ntdetect.com.
Dat zijn twee systeembestanden waarmee Windows zichzelf kan starten. Wil
je al deze bestanden zien, dan zet je de optie aan.
"Extensies voor bekende bestandstypen verbergen?":
Tja. Waarom Microsoft deze optie heeft verzonnen is mij niet helemaal
duidelijk. Met name voor ons veroorzaakt het standaard aan staan van deze
optie namelijk een boel verwarring. Een extensie is een onderdeel van een
Windows bestandsnaam. In "tekst.txt" is ".txt" de extensie van de
bestandsnaam.
In verkenner is het met name voor ons in alle situaties goed om de extensie van
een bestandsnaam te kunnen zien. Een tekst bestand heeft .txt als
extensie. Een bestand waar een Microsoft Word document in zit, heeft .doc
als extensie. Zie de extensie in een bestandsnaam maar als een soort
achternaam. Een type aanduiding. Even wat achtergrond info om hier
grip op te krijgen.
Stel dat we een document dat we "briefje" hebben genoemd, zowel in Word formaat
als in platte tekst hebben opgeslagen. Dan heet onze tekstversie bij
gevolg briefje.txt, en onze Word versie heet briefje.doc. Als je nu deze
optie "extensies voor bekende bestandstypen verbergen" op ja (aan) zet, dan zie
je in verkenner voor beide bestanden alleen maar de naam "briefje". Het .doc
en .txt wordt dan achterwege gelaten en wij kunnen dan geen verschil meer zien
tussen de beide bestanden. Een ziende ziet echter aan het bijbehorende
icoontje om welk type bestand het gaat, maar die vlieger gaat voor ons niet op.
Standaard staat deze optie weldegelijk aan, dus zouden onze twee bestanden
allebei "briefje" heten, zonder onderscheid te kunnen maken tussen .txt of .doc.
Vervelend. Ik zou zeggen: zet dit uit. Als je dit uit zet, zie je
netjes briefje.txt en briefje.doc, in plaats van twee bestanden die allebei
briefje zonder meer heten.
"Instellingen van elke map opslaan?":
Als je dit aan zet, worden mapinstellingen als "details", "lijstweergave" e.d.,
per map opgeslagen. Ze kunnen dan voor elke map anders zijn. Ik zou
niet weten waarom je dat graag zou willen maar het kan. In elke map wordt
dan een verborgen bestandje aangemaakt met de naam "desktop.ini", waarin de
mapinstellingen zijn vastgelegd. Zet je deze optie uit, dan wordt je
systeem niet langer nog verder vervuild met overal "desktop.ini" bestandjes en
heb je overal op je systeem dezelfde map weergave.
"Pop-up beschrijving weergeven voor bureaublad items?":
Standaard staat dit aan. Als je dit uit zet, voelt een aantal schermlezers
zich beter op z'n gemak als je met verkener bezig bent. Met name hal heeft
last van deze pop-up beschrijvingen, dus als je dit uit zet doe je jezelf weer
een klein plezier. Er wordt dan minder nutteloze informatie gesproken
tijdens het bladeren door je bestandenlijst.
"eenvoudig delen van bestanden aanbevolen?":
Windows beveelt dit blijkbaar aan, maar volgens mij is het om het even wat je
kiest. Als je maar weet wat voor gevolgen het heeft. Zonder hier
diep op de stof in te gaan: eenvoudig delen van mappen en bestanden heeft te
maken met netwerk verkeer, met name hoe andere pc's jouw gedeelde schijven,
mappen en bestanden zien. Zet je dit aan, dan wordt dat de nieuwe Windows
XP deelmanier. Gebruiksvriendelijk en veilig, maar het levert ons wel een
iets lastigere interface op als we echt bestanden voor andere computers in ons
netwerk beschikbaar willen stellen. Zet je dit uit, dan werkt alles op de
klassieke Windows 2000 manier en heb je te maken met normale shares. Weet
je niet wat dat zijn, dan heb je deze optie waarschijnlijk niet nodig.
Dat was de lijst met geavanceerde mapopties. Nu zijn er in deze grote
dialoog nog twee tabbladen extra, namelijk "bestandstypen" en "offline
bestanden". Met name in "bestandstypen" kun je erg ver gaande dingen doen,
die hier niet aan de orde zijn. Wees in elk geval wel gewaarschuwd dat je
niet, bij wijze van tijdverdrijf, dingen gaat uitproberen in het tabblad
"bestandstypen". Hier kun je de extensies die met alle programma's op je
systeem zijn geassocieerd veranderen. Tenzij je echt weet wat je doet zou
ik hier maar lekker uit weg blijven.
Als een ziende een muis gebruikt en hij trekt die over het
scherm, dan kun je hier de snelheid instellen waarmee de muisaanwijzer op het
scherm beweegt. Ook kun je de tijd instellen die geldt om de tijd tussen
twee losse klikjes als een dubbel-klik actie te registreren. Er is veel in
te stellen aan de muis, maar aangezien wij zonder muis werken is dit voor ons
verder niet relevant.
Dit is een andere manier om bij de instellingen van je lokale netwerk (lan) te
komen. Meestal geef je een rechter muisklik op het icoontje "mijn netwerk
locaties" op je bureaublad en kiest daar "eigenschappen", maar via het
configuratiescherm kom je met dit item in precies dezelfde netwerk instellingen
terecht.
Hierin kun je een nieuwe printer toevoegen, maar je kunt er ook je huidige
printer mee verwijderen. Er is een wizard die je stap voor stap door het
installeren van je nieuwe printer helpt. Eerst moet je vanaf de cd die bij
je printer zit, het stuurprogramma voor de printer installeren. Als dat
eenmaal gedaan is, kun je de printer via dit icoon verder instellen. Je
kunt aangeven of andere machines in je lokale netwerk via deze printer mogen
afdrukken (m.a.w. of het een gedeelde printer wordt of niet), en ook kun
je allerlei printer eigenschappen en de print status bekijken als je dit icoon
opent.
Soms heb je een scanner of camera aangeschaft, die na het aansluiten nog niet
direkt wil werken. Meestal is dat het ontbreken van een stuurprogramma.
De meeste plug and play apparaten worden door Windows zelf herkend, en voor veel
gangbare modellen heeft Windows een stuurprogramma kant en klaar aan boord dat
dan geïnstalleerd wordt. Maar er zijn ook apparaten die niet plug and play
zijn, die je met deze wizard aan de gang kunt krijgen.
Een belangrijk icoon. Hier kun je namelijk programma's die je niet
gebruikt, van je systeem af gooien. In Windows 2000 was de interface van
dit icoon nog erg vermoeiend, maar XP doet het toch netjes voor ons.
Screen readers kunnen de dialoog vensters van het icoon nu goed volgen.
Wat voor ons van belang is is het volgende. Als je binnen komt, sta je in
een lijst met geïnstalleerde programma's. Pijl de lijst rustig af en
ontdek wat je zoal op je pc hebt staan. Wil je iets kwijt, dan zou je
zeggen dat je op del mag drukken, waarna je een weet u het zeker dialoogje te
zien krijgt. Nou, niet dus. Het is ook nu weer net ietsje complexer
gedaan. Je moet namelijk met tab naar een knop "verwijderen" gaan zoeken.
Soms heet die knop gewoon "verwijderen", maar soms ook heet die iets als
"toevoegen / verwijderen". Zolang het woordje "verwijderen" erin voor komt
is het goed. Druk spatie om de knop te activeren en volg de instructies
uit de verwijderdialogen die dan volgen.
Iets anders dat je met dit icoon kan doen, is optionele onderdelen van Windows
toevoegen of juist verwijderen. Alle bureau accessoires zijn bijvoorbeeld
los verwijderbaar en ook afzonderlijk naar believen toe te voegen. Er is
een knopje voor binnen dit icoon, maar die zul je met tab niet vinden.
Gelukkig heeft ie wel een sneltoets, namelijk alt+w. De wizard die dan
volgt leidt je door de nodige acties. Je krijgt een lijst die je omhoog en
omlaag af kunt pijlen, waarbij elk item in de lijst een programma naam is die je
met spatie aan of uit kunt zetten. Zet je hem aan dan wordt die toegevoegd
als het programma er nog niet was. Zet je het aanvinkvakje uit, dan wordt
het betreffende programma verwijderd. Wil je van Windows messenger af, ik
noem maar wat, dan kan dat in het icoon "software" met de wizard die je start
met alt + w. Windows onderdelen toevoegen en verwijderen. Dit icoon
dient dus twee doelen: XP onderdelen toevoegen of verwijderen, en eigen
geïnstalleerde programma's toevoegen en verwijderen.
Als je attributen als joysticks, race stuurtjes, kick back pedalen e.d. wilt gebruiken om daar computer spelletjes mee te spelen, dan moet je dat doen
met dit icoon. Ik veronderstel echter dat wij over het algemeen geen
spelletjes spelen omdat die spelomgevingen zo grafisch zijn dat wij er niets aan
hebben. Toch zijn spelletjes met name voor jongere zienden erg
aantrekkelijk. Het is leuk als je je race autootje op het scherm met je
pijltjes toetsen bestuurt, maar het voelt veel heftiger als je een echt stuurtje
in je handen hebt op ware grootte, waarmee je hetzelfde autootje bedient.
Dat stuurtje sluit je aan op je pc. Ook heb je gas pedalen en allerlei
toeters en bellen die het spelletjes spelen honderd keer lekkerder maken dan
alleen met een muis en toetsenbord. Om die dingen aan de praat te krijgen,
heb je dit icoon.
Wij mogen door onze visuele beperking over het algemeen dan geen spelletjes
spelen, toch zijn er spellen gemaakt die je helemaal op je oren kunt spelen.
Audio games. Ga maar eens naar www.soundsupport.net,
en kijk maar eens wat die knapen allemaal voor moois hebben gemaakt. De
geluiden van het spelletje "sneller" zijn geweldig. Helemaal toegankelijk
voor ons, waarbij je een race auto over een baan moet sturen. Als je je
best doet kun je je bijrijder zelfs misselijk maken door hard op te trekken en
te remmen, en o.a. dat levert punten op. Helemaal in het Nederlands,
en voor het eerst van mijn leven kon ik zelf ervaren hoe leuk het kan worden om
behalve de dagelijkse werkzaamheden, ook eens een echt spel te kunnen doen.
De website bevat meer leuke audio games maar dat ter zijde. Als je denkt
dat spelletjes niks voor jou zijn, probeer dan voor de grap eens of het
spelletje sneller je niet stiekem toch kan bekoren.
De synthetische stem die onze computer laat praten, komt uit onze scherm lees
software. Die heeft een meegeleverde spraak synthesizer aan boord, of er
is er eentje los bij geïnstalleerd. Maar zelfs op een pc zonder enige
aanpassingen, is vanuit Microsoft al een heel basale screen reader aanwezig.
Dat ding heet narrator, te starten door start, dan uitvoeren, en daar tik je
narrator gevolgd door enter.
Zonder hier op de materie in te gaan: narrator is een gewone taak in Windows en
heeft zijn eigen knoppen e.d. Narrator is de met Windows meegeleverde
screen reader. De stem die je hoort is van Windows zelf, en in dit icoon
kun je, alleen als je zelf meerdere stemmen geïnstalleerd hebt, Narrator een
ander geluid geven. Ook kun je de spreeksnelheid en toonhoogte hier
aanpassen, maar dat kan binnen narrator zelf even goed. Windows heeft dus
zelf op elke XP pc een Engelse stem geïnstalleerd staan, die met de
meegeleverde, zij het sumiere screen reader narrator door ons benut kan worden.
Dit icoon stelt de eigenschappen van de stem in.
Alarm rood, het volgende heel goed onthouden. Het systeem-icoon geeft
toegang tot een heleboel interessante, maar gevaarlijke onderdelen van Windows.
Realiseer je, telkens als je er in gaat werken, dat je in feite een open-hart
operatie aan het uitvoeren bent op je Windows systeem. Weet je wat je
doet, dan is er niets aan de hand. Twijfel je, dan heb je hier heel gauw
iets in de vernieling. Einde alarm rood.
Om te beginnen heb je in het eerste tabblad wat informatie over je systeem:
welke Windows versie je hebt, hoeveel geheugen er in je machine zit etc.
In de overige tabbladen zitten de krachtige instellingen. In het tabblad
"hardware" zit de knop "apparaatbeheer". Daarmee kun je een stuurprogramma
voor een apparaat vernieuwen als je van de website bij de fabrikant een nieuwere
versie hebt kunnen downloaden, je kunt er een hardware stuurprogramma
verwijderen en je kunt er de nodige instellingen laten uitprinten. Welke
dat zijn is niet zomaar op te sommen. Het is echt veel. Je moet hier
bijvoorbeeld zijn als de installatie van je braille regel, scanner of externe
usb schijf niet goed is gegaan.
Zou je een stuurprogramma verwijderen van een vitaal apparaat binnen Windows,
bijvoorbeeld dat van de harde schijf die je gebruikt om Windows mee op te
starten, zeg dan maar dag met het handje want Windows gaat het dan alleen pas
weer doen als het hele systeem opnieuw wordt geïnstalleerd. Binnen dit
zelfde tabblad heb je ook nog mogelijkheden om hardware profielen aan te maken
waarmee je op je laptop thuis andere printers, netwerk drivers e.d. installeert dan op je werk.
Een ander tabblad, "geavanceerd", geeft toegang tot een andere cathegorie
systeem-kritische instellingen. Hoe wil je dat Windows om gaat met je
harde schijven? Moet je hardware-ondersteuning laten gebruiken bij je
video kaart? Waar moet de swap file heen die Windows gebruikt om virtueel
geheugen mee te maken? Wat moet meer processortijd krijgen, voorgrond- of
achtergrond taken? Welke omgevingsvariabelen wil je in een dos box?
Wil je dat doctor Watson (een programma in XP) foutenrapporten naar Microsoft
verzendt als er iets mis gaat of niet?
Ook heeft het systeem icoon een tabblad voor systeemherstel, waarin je de
instellingen hiervan kunt wijzigen. We hebben het fenomeen systeemherstel
al eerder genoemd, en hier bepaal je hoeveel schijfruimte ervoor mag worden
gereserveerd. Ook kun je dit mechanisme volledig uitzetten, als je het
toch nooit gebruikt. Ikzelf ben er zo eentje. Als Windows me niet
meer bevalt installeer ik het maar weer eens opnieuw. Liever met een
schone lei, dan half herstelde rommel op m'n schijven. Dit omdat
systeemherstel vaak niet zo ideaal is als Microsoft het graag doet voorkomen.
Maar dat is een persoonlijk standpunt van mij zelf, gebaseerd op bittere
ervaringen. Het kan ook goed werken, getuige een vriendin van mij die de
pc van haar zoontje op die manier heeft weten te redden. Ik zou zeggen:
het is het proberen waard. Baat het niet, dan schaadt het soms
weldegelijk. De keuze is aan jou.
Daarnaast biedt het systeem icoon tabbladen om de automatische update aan te
zetten, zodat Windows alle nieuw ontdekte beveiligingslekken uit zichzelf gaat
dichten zodra daar reparaties voor zijn ontwikkeld bij Microsoft. Je pc
maakt dan zonder jouw tussenkomst verbinding met internet en haalt alle nieuwe
updates voor Windows op zonder dat je wordt lastig gevallen. Ook heb je
hier een tabblad waarmee je anderen via het internet toegang kunt geven tot jouw
pc, zodat zij een handeling voor je kunnen verrichten die je zelf niet kent.
Hulp op afstand heet het. Je kunt bepalen in hoeverre, en ook wie er
toegang krijgt tot je pc. Je kunt vrij gemakkelijk een onbedoeld gat in je
beveiliging creeren door dit te gebruiken, maar het kan nuttig zijn.
Allemaal belangrijke dingen, die je zonder bezwaar kunt veranderen zolang je van
te voren precies de gevolgen van je daden kunt voorspellen en begrijpen.
Kom dus alleen in dit icoon als je echt weet wat je wilt aanpassen.
Hierin zitten dingen die je als gebruiker niet nodig hebt. Ver gaand
schijf beheer zoals partitioneren onder Windows, log bestanden van systeem
kritische processen en nog veel meer.
Hier kun je je start menu
verbouwen. Sorteren, items weg halen, verplaatsen e.d. Ook kun je de
startbalk van uiterlijk doen veranderen, de klok weg laten en veel meer.
Een betrekkelijk veilig icoon met leuke weetjes. Kijk ze maar eens door
voor je eigen lol en pc beeld.
In principe doet onze schermlees software al alles voor ons, maar op pc's zonder
zo'n aanpassing kunnen mensen met diverse handicaps toch ook een beetje uit de
voeten. Voor mensen die moeite hebben met het indrukken van 2 toetsen
tegelijk (bijvoorbeeld alt + f4) bestaat de plaktoets. Dat is een
eigenschap van Windows die, als je die aanzet, de alt toets plakkerig maakt.
Niet met jam, honing, suiker of cola, maar denkbeeldig plakkerig. Als je
op alt drukt en je laat de toets weer los, ziet de pc dat ook. De toets
blijft niet omlaag, blijft dus niet plakken zo gezegd. Je kan niet zo maar
op alt tikken, en dan een losse f4 typen als er om alt + f4 gevraagd wordt.
De bedoeling is: alt indrukken en vasthouden, dan op f4 tikken en alt weer los
laten. Maar met plaktoetsen kan dat wel. Je drukt dan eerst op alt
(en laat de toets los), en de computer reageert alsof je de alt nog ingedrukt
hebt. Een losse f4 heeft dan tot gevolg, dat de pc alt + f4 uitvoert omdat
alt nog ingedrukt was als plaktoets. Ook voor toetsen als shift, control
en capslock werkt dit. Voor mensen met beperkte handfuncties erg fijn.
Voor doven zijn er ook voorzieningen. Hoe vaak gebeurt het niet dat wij
via onze boxjes een boze Windows boem horen, als we iets fout doen. Of
een pingel als er een vraag verschijnt. Doven hebben niets aan die
geluidjes, en dus kan Windows een visuele waarschuwing geven in plaats van een
geluidje. Voor ons niet handig, maar voor doven wel.
Ook voor slechtzienden doet Microsoft een beetje zijn best. Je kunt een
optie aanzetten waarmee het contrast tussen voor- en achtergrond objecten op het
scherm wordt verhoogd, zodat het voor mensen die niet goed zien beter te lezen
is. In hoeverre dit echt werkbaar is weet ik niet. Ik hoor graag via
de mail van mensen die slechtziend zijn, wat hun ervaringen hiermee zijn.
Ook heb je mensen die door hun motoriek niet goed kunnen muizen. Je kunt
de muis cursor ook met je toetsenbord besturen, om te voorkomen dat je rsi
krijgt. Handig, maar wij krijgen volgens mij eerder rsi van onze
leesregels. Niet van de muis. Gelukkig kan spraak een redelijk
werkbaar alternatief zijn voor braille rsi klanten, als het echt niet anders
kan.
Hier kun je o.a. de herhalingssnelheid van je toetsenbord instellen.
Als je een letter indrukt en vasthoudt, bijvoorbeeld de letter a, dan komen er
na een halve seconde of zo razend snel allemaal a's tevoorschijn, zonder dat je
de toets los hoeft te laten en voor elke nieuwe letter opnieuw in moet drukken.
De snelheid waarmee de ingedrukte letter herhaald wordt kun je hier o.a. instellen.
Een firewall zorgt dat je minder last hebt van netwerk verkeer dat ongevraagd je
machine in wil. Iedereen hoort een firewall te hebben en bij iedereen
hoort die aan te staan. Omdat dit bij heel veel mensen niet het geval was,
heeft Microsoft sinds servicepack 2 van Windows XP zelf een firewall meegeleverd
die redelijk voldoet, en die standaard aan staat. Hier kun je dit ding
instellen. Of ie aan of uit moet staan en, als ie aan staat, wat er dan
allemaal aan verkeer in en uit mag. Het onderwerp firewalls zou een reeks
artikelen apart kunnen zijn omdat het onderwerp zo veelzijdig, de moeite waard
en interessant is, maar in dit artikel valt dat buiten het doel. Wil je
een instelling wijzigen van je firewall, bijvoorbeeld een poort open zetten, dan
moet je hier zijn.
Hiermee kun je je pc klaar maken om opgenomen te worden in een netwerk, zowel
thuis als in een bedrijf. Dit is een wizard, die veel uit handen neemt.
Aan de andere kant beperkt het ding je ook in je keuzes. Zelf stel ik een
netwerk liever met de hand in, maar dan moet je een aantal dialogen en diepe
opties weten te vinden. Om snel aan de gang te gaan en de boel draaiend te
krijgen is deze wizard goed te gebruiken.
Daarmee zijn we bijna aan het eind van deze reeks artikelen. Het kan zijn
dat er op jouw machine nog andere dingen in het configuratiescherm staan die
hier niet aan de orde kwamen. Soms komt dat doordat programma's die je
installeert, zelf een nieuw pictogram toevoegen aan je configuratiescherm.
Geluidskaarten met geavanceerde functies doen dat bijvoorbeeld wel eens, of de
real player waarmee je internet radio kunt beluisteren. Mocht niet alles
aan de orde gekomen zijn, dan hoop ik toch dat ik een redelijk beeld heb kunnen
geven van de mogelijkheden van het Windows configuratiescherm. Tot een
volgende keer.
Home - Onze-thuispagina
